سنه ۱۳۸۱شمسی شناخت و معرفی دو ایل ودو قوم اصیل در دل جغرافیای ایلام ایل پنجستون وایل ده‌بالایی که در نظر اصالت از بنیانگذاران مرکز شهر ایلام می‌باشند که توسط سر لشکر حاجی‌علی رزم آرا در سنه ۱۳۰۸شمسی و در سنه۱۳۹۰ توسط جعفر خیتال و در سنه ۱۳۸۷رستم خان رفعتی و در سنه۱۳۹۷ توسط علی رضا اسدی ودر. سنه ۱۳۵۴توسط حجت اله جلالیان بصورت دقیق وتحقیق فیزیکی وحضوری تا۱۴۰۱هم شجره نامه اجداد خویش وبرادران اجدادی خود پنجستون در قالب درختی زیبا وتنومند بدون کم و کاست که در سامانه سهیم ثبت احوال ثبت و در دسترس اقوام خود قرار داده و هم بصورت خاندانی در کتاب تبارنامه دکتر محمدجلیل بهادری نکات لازم به عمل اورده است.

جغرافیا ذکر شده بصورت گردشگری و شناخت کامل از کل جوانب ذکر شده در تاریخ ۲۱ اسفند ۱۴٠۲ نوشته شده کتاب تبارنامه دکتر محمد جلیل بهادری پس از زحمات وتحقیق ۳۰سال مستمر در وصف این قبایل وایل دیرین واصیل پنجستون وهم نگره وهویت ایل دهبالایی بطور دقیق وبدون کم وکاست بیان فرمودن وبا تحقیقات قانونی و عرفی و ومردمی بدون حاشیه کامل گردیده اندبه حضور تمام اقوام ذکر شده درصدرات کتابش فرد به فرد به چاپ رسیده و تمام آثار، صنایع دستی و املاک این ابزارها به شرح ذیل در جغرافیا استان  توضیح داده شده است.

ایلام با مساحت ۲۰٬۱۳۳ کیلومتر مربع ۲۲ مین استان ایران از نظر وسعت به‌شمار می‌رود. مختصات جغرافیایی ۳۳٫۶۳۸۵۳۱°شمالی ۴۶٫۴۲۲۶۴۹° شرقی می‌باشد. همچنین در جنوب غرب ایران در سلسله جبال زاگرس واقع است و از غرب با کشور عراق از جنوب با استان خوزستان، از شرق با استان لرستان و از شمال با استان کرمانشاه همسایه و دارای ۴۲۵ کیلومتر مرز مشترک با کشور عراق، ۵۰کیلومتر در مسیر ایل پنجستون ودهبالایی است.

ایلام به همراه استان خوزستان دارای طولانی‌ترین مرز بین‌المللی با کشور عراق است و بقیه ایلات استان صاحب نام و اصالت و شجاعت هستند در قلمر  خود
نام‌گذاری وجه تسمیه بسیاری بر این عقیده اند که ایلام به معنی کوهستان می‌باشد که اشاره به کردها دارد.

در سوره فتح آیه ۱۶ کتاب قرآن، خداونداز محمد(ص) میخواهد به سوی قومی جنگجو و پر قدرت بروند. ابوهریره درباره این آیه میگوید، انهاکرد هستند، کردهایی که روی تپه ها زندگی می کردند و یا از تپه ها بالا می رفتند. همچنین ابن عمر عبدالله پسر عمر از زبان ابوهریره نقل کرده است که ”شما با قومی جنگ می کنید که کفش هایشان از پوست دامهایشان درست شده است.

نام این منطقه، پس از حمله اسکندر مقدونی، ماسبذان و مهرگان‌کذک بوده‌است، ایلام روستای رز در آن اقامت داشته و سید مهدی عباسی در این روستا در حین شکار به دیواره برخورد و فوت می شود و قبر او در سراب ایلام کنونی محله «رز» از قرن سیزدهم قمری تا دوره رضاشاه به این ناحیه پشتکوهِ لرستان به علت وجود والیان اهل لر می‌گفتند. پس از شکست مسلحانه والیان و لر، ایلات کرد قدرت یافتن حکومت مرکزی در شهریور ۱۳۰۷ ه. ش در زمان پادشاهی رضاشاه به موجب تصویب‌نامهٔ هیئت وزیران و به منظور یادآوری عظمت و شکوه تمدن ایلام باستان، نام روستای حسین‌آباد، که توسط صاحبان این دیار گذاشته به ایلام تغییر یافت و این روستا که دهبالایی پایین وخاندان دیگری مانند عبدالهی، سلیمانژاد، رشنو، ابوقداره بختی و چندین خاندان دیگری بود به عنوان شهر ایلام انتخاب شد..

منطقه تمدن باستانی ایلام در استان‌های فارس و خوزستان امروزی تمرکز داشت اما ظاهراً تصمیم دوران رضاشاه برای نام‌گذاری استان ایلام به این موضوع برمی‌گردد که منطقه پشتکوه نیز در دوره‌هایی قدیم بخشی از ناحیه ایلام باستان بوده‌است.

ایلام شکلی نادرست از واژه سامی عیلام به معنای جای بلند و منطقهٔ کوهستانی است که پرهیز از حرف «ع» عربی در این تغییر املا تأثیر داشته‌است.

در تقسیمات استانی، ایلام مرکز آن ده بالا وده پایین یعنی ده‌بالایی و ‌پنجستون میباشد و چندین خانواده دیگری که نامشان در بالا ذکر شده دارای ۱۲ شهرستان(چرداول، سیروان، ایوان، ملکشاهی، مهران، بدره، آبدانان، دره‌شهر، دهلران، هلیلان و چوار تشکیل شده است. این شهرها از سال ۱۳۱۶ ه‍.. ش در تقسیمات کشوری، ایلام بخشی از استان پنجم یعنی کرمانشاهان گردید وایل پنجستون در سنه سوم خردادماه ۱۳۱۷ توسط وزارت داخله طی حکمی چندین نفر از سران ایل پنجستون، هفت چشمه، بانقلان، چالسرا، چم اب، مهدی آباد، لیوزن، کلگ، بانروشان، صالح اباد و مابقی طوایف که در لوح حاضر نوشته ولی کمی مخدوش است.  ولی اسم عزیزان و بزرگان زیادی از سران پنجستون در این لوح نوشته برای مسئولیت آن زمان وبرای اداره حوزه مرکزی داده شده و حکمی امضا شده است.

در سال ۱۳۴۳ مرکز استان به عنوان فرمانداری کل شامل شهرستان ‌های ایلام، دره‌شهر، دهلران و مهران بخشی از استان کرمانشاه به تصویب هیئت وزیران رسید و در فروردین ۱۳۵۳ به استان ایلام تبدیل شد.

در سال‌های بعدی نیز به ترتیب فرمانداری‌های شیروان و چرداول، آبدانان، ایوان، ملکشاهی و سیروان در پیکره سرزمین استان ایلام ایجاد شدند.نقاط شهری استان که مرکز آن ایل پنجستون ودهبالایی وبقیه خاندان ذکر شد بالا تشکیل داده شده، عبارت‌اند از: آبدانان، آسمان آباد ارکواز، ایوان بدره، پهله، توحید، چوار، دره‌شهر دهلران سرابله، صالح آباد لومار، مورموری موسیان، مهران، میمه، ماژین، شباب، بلاوه جعفرآباد، ایلام شکل گرفت. در مهر ماه سال ۱۳۹۱ ه‍.ش در تقسیمات کشوری دو شهرستان، شیروان و چرداول، به مرکزیت سرابله و سیروان به مرکزیت لومار تقسیم شد. همچنین در تیر ماه سال ۱۳۹۲ با مصوبه هیئت دولت شیروان چرداول رسماً به نام چرداول تغییر نام یافت و بخش بدره از شهرستان دره شهر جدا گردید و به شهرستان بدره ارتقاء یافت. در دی ماه ۱۳۹۸، هلیلان نیز از چرداول انتزاع یافت و مستقل شد.

اقلیم ایلام در ناحیه‌ای کوهستانی و نیمه‌گرم و نیمه‌مرطوب قرار گرفته‌است. ناحیه شهری ایلام به علت وجود باغات و چشمه سارهای ایل دهبالایی و ایل پنجستون به یک بهشت واقعی تبدیل گردیده و هنوز از این باغات استفاده میشود و این استان از استان‌های جنگلی ایران است.

شمال استان دارای اقلیم کوهستانی و زمستان‌هایی سرد است اما در جنوب این استان دشت‌های وسیع وجود دارد با تابستان‌هایی گرم [نیازمند منبع] شاخص گردشگری استان در طول سال دارای تنوع زیادی است به گونه‌ای که در فصل گرم سال مناطق شمالی استان از نظر اقلیمی دارای وضعیت مطلوب و مناسب است و در فصل سرد سال این روند تغییر می‌یابد و مناطق گرمسیری، میمگ، گلم زرد، بر گمار، گمگول، وزنسار، دول تیوله، رکیوه، لیوزن باغات عزیز سرنی، چلچفت، بره سیه، شانکو سرنی، شانکوگمار، دو اب، برکو گمار، ورپیل، سر گچله، سرنی، کل داربلوط،  رکیوه کلگ، وچل، ورزرین، بانگاور ین، فزاوخش، نی پین، مل بور، فتاح خارت بیو، شوره کنا، بان دوستعلی، پاکول. بان موسی، بان بیجان، واوره، آقا میر، حمگه ری، وروا،، زیل/علی مار گزگ/ خلیفه/سر کمر/دول لطیف/دول مطا /مانکو//پاچاله/دریو /چم پاشا/ نیوله / پیوکه سان/ جیه جویه/ ونگه/  جافر کوشیا / پا کنارین/ مامه ربی/  تانجی ری/  / پلکو/ مله سرخ/ حاجی بیگ/ شروانو/ خرمیان/ کلنجیسان/ گره چگاه/ گولگ/ .درکبان /غار زیبا زینگان/ سرزنان/ نیوتروان/میزر وسر/سر کمر/دوش سفید/ گلم اب/ چرخه لان/  /کوه خلیفه/ واثار هویدا وکاملاآ دیدنی دروازه خروجی بین ایران و عراق در دوران قاجار در منطقه قشلاقی زیبای سرنی/ واثارتاریخی  تنگه نیاز / لیول گلم/گورستان زمان گور جنوب بلوان/ سراب سرنی/ آثار کاملآ زنده قنات دشت صالح اباد/ رودخانه  گدار خوش/ شتربان/ با نسر/گر غلامعلی/ خیزانی/ بانروشان/. دره کو/ نسار سیه/ بانوامین/ سر چگاه/وررنگ/ قصابخانه/ نام طافان/ زیتون کلا فرج/ کوچیل/  سیورین/کیش جلالان/ کل کنا/ / سان کنیو / سنگ نوشته تخت خان/ توه حل/ کوه بلوان/ کوه سمور / پله زرد/نگرگس/دوشاوه کول/ قلا بزنان/مامه خواه/متلوان /چنار دم/ بوسانجی/ ویله/ کنگردول/سیخران /سیاکوه    درغرب و جنوبی دیده میشود و در این موقع از سال از شرایط طضاقلیمی مطلوب برخوردارشده ومناطق شمالی استان شرایط نامناسب اقلیمی را تجربه می‌کند. در مجموع ماه‌های مارس، آوریل، می، اکتبر و نوامبر استان ایلام شرایط مساعدتری برای جذب گردشگر دارد.

جغرافیای ایلام در غرب ایران قرار دارد و با وسعت ۲۰٬۱۳۳ کیلومتر مربع و ۱٫۲ درصد مساحت، بیست و دومین استان ایران از نظر وسعت محسوب می‌شود. این استان به غیر از نواحی جنوب غربی آن، مشتمل بر کوهستان‌های بسیار رفیع و در هم تنیده‌ای است که از چین‌خوردگی‌های متعدد و موازی تشکیل شده‌است. وسعت این کوهستان‌ها در شرق و شمال شرق ایلام چنان بزرگ است که مجالی به ایجاد دشت‌های میان کوهی نداده‌است. نیازمند شفاف‌سازی این رشته‌کوه‌ها عموماً از شمال غربی به سوی جنوب شرقی امتداد یافته‌اند.

ناهمواری‌های استان در قسمت‌های شمال و شمال شرقی با دامنه‌های پرشیب و مرتفع و دشت‌های میان‌کوهی کم‌وسعت دیده می‌شود و در قسمت‌های جنوب و جنوب غرب به صورت دشت‌های باز و پهناور است.

بیش از ۷٠ درصد استان کوهستانی است. چین‌خوردگی‌های استان، موازی، منظم و جنس آن‌ها رسوبی و بیشتر از نوع آهک و گچ است. بخصوص/ کوه بانسر/- بلوان/ کولگ/ دارای این معادن میباشند در شمال و شمال شرق استان می‌توان کوه‌ای /مانشت،/ سیوان/،بانکول /قلارنگ/ کرمرو/قلاجه،/ لنه/ چرمین /خرمه / پیوان/ کله جمن/ را نام برد/کوه سلسله ارتفاعات /کبیرکوه ارتفاعات/ دینار/کوه، اناران، سیاه کوه رشته کوه‌های کم ارتفاع مرزی غرب پشتکوه مشرف بر دشت‌های بین‌النهرین  ارتفاعات/ مانشت/ دالاو /رنو/ مسلط بر دشت ایوان/ وچوار است.

کبیرکوه یکی از ارتفاعات مهم پشتکوه با سیطره‌ای عظیم از سمت جنوب به جلگه خوزستان ختم می‌شود. بلندترین قلهٔ آن، /کان صیفی/ در منطقهٔ/ ورزرین /نام دارد که ۳٬۰۶۲ متر ارتفاع دارد قسمتی از دامنه‌های کوه مذکور دارای جنگل‌هایی است که غالب درختان آن را بلوط تشکیل می‌دهد. دامنه‌های شرقی ان با شیب تند، و در دره‌های ژرف و پرآب به رود سیمره منتهی می‌شود و دامنه‌های غربی آن که مشرف به نواحی مرزی ایران و عراق را تشکیل می‌دهند؛ دارای منابع نفتی و ذخایر زیرزمینی فراوان است./ رشته‌کوه /کبیرکوه /در محل به نام /کور/ معروف است. این رشته‌کوه یکی از بزرگ‌ترین و منظم‌ترین کوه‌های زاگرس غربی است. طول این رشته‌کوه در حدود ۱۶۰ کیلومتر و عرض آن بین ۶/الی /۷ کیلومتر است.

این کوهستان مانند دیواری عظیم در سراسر منطقهٔ پشتکوه در جهت شمال غرب- جنوب شرق امتداد یافته‌استـ. از دیگر ارتفاعات استان /دینارکوه/ بین آبدانان /و دهلران /واقع شده و به موازات/ کبیرکوه/ امتداد یافته‌است و بلندترین نقطهٔ آن ۲٬۶۰۰ کیلومتر از سطح دریا ارتفاع دارد./کوه‌های دیگر استان ایلام در شمال و شرق استان عبارتند از؛ کوهای/رنو/ شره زول/ بین ایوان / چوار/ بانکول/ بین ایوان / چرداول، /مانشت/ بین ایلام، /کارزان / ایوان، کوه‌های بایه، /نسار بلالر / تل وال (سیورگیری//ساج اَو گِل بیو/ در شهرستان/ ایوان، /سیوان/ کوه بین شیروان و بدره، کوه/ لِنه/چرمین/ بین چرداول و رشته‌کوه‌های /زردلان/هلیلان/ رشته‌کوه مرتفع /قلاجه /خرمه/کله جمن./ پیوان/ بین استان ایلام و کرمانشاه واقع شده‌است.

کوه‌های غرب و جنوب غربی استان ایلام عبارتند از: کوه‌های/ کوِلگ/،که در دامنه غربی/ ایلات/ بزرگ دهبالایی/ ‌پنجستون/ است وشکارگاه عظیم وتاریخی وجای صیادان چابک دست این دوایل بزرگ است دامنه غربی کولگ منتهی به شهرهای /ترساق/جسان /مندلی/ بدره/ عراق می‌باشد ودشتهای پر نقش ونگار ونشاطهای دیدنی /لقامکن/ پلکانه/ توه موگه /سقاقه/ بن بلالکه/ هشیمه/وایم چرمگ/ چک ابد/ نیوه پیچ/کلاو بور/کمرچرمگ/عبدرضا/.ترشه/لولیای/کریل آب بردگ/زیارتلان/ اقا میر/سرتنگ شور شیرین/قره خزان/کریم هار بیو/تگرواری /زیربر و بان بر/نیقولان/علی پنا/سای می/پلک ستار/ملوازان/کلاوسیه/قریه/زیل / قلیسان/چفته باغ حسن/چکباغ/قوای بیگ/مله باریک/ورده کویل/ ترشه /شترمله/قاسملی/ چلوی/گوریه/انجیر/گربریو/بی پا/داروسر/دوشوالان/گره کچگ / چم سرخ/ وروا /و پوشش گیاهی این نوحی از قبیل /وایم/نرمه ون/زرین چوب/قلی/کناراوان/تربچه کوهی/تیلگ/کرف/گز/پلک/فسیل درخت خرما/ وجود دارد که عالمی در آن دیده میشود ومرطع و محل قشلاق این دو ایل است /سیاه‌کوه/، در دل جغرافیای ایل پنجستون بر این نوحی قاضیگری میکند /چگا وزمه /براسمان/کیلس/ هم متعلق به ایل پنجستون میباشد/ نخچیرکوه/،کلاح فرج-/بانروشان/توه حل/ تختخان-/ سمور-/کل کنا/قره ویس/چشمه درگه /سان کنیو/ مله پرو/ کوچیل/ این کوها هم در/ قباله ثبتی ایل پنجستون/ هستند وقسمت غربی /نخجیر/ متعلق به مردم عزیز عالی بیگی میباشد/ کوه سرخ،/ انجیرکوه،/ تونه کوه،/ کوه‌های /بولی/، میمک /کاوران /شالگان/چکر/میرمکان/ ، اناران/ بی‌وره،/ پشمین/ در ملکشاهی، /خوشادل/در ملکشاهی،/ بلوطستان /بَلستان/ کوه دنه/ و /کاسه ماس./کوه عزیز کرگسیور/مشرف به دشت امیر آباد /گلان /بانشیر / کن بز /بین مرز ایران و عراق در استان ایلام رشته‌کوه‌های کم ارتفاع همرین واقع شده‌است که از بهرام‌آباد در مهران آغاز می‌شود و تا جلگه خوزستان ادامه دارد.

کوه قلاقیران واقع در مسیر قلمرو ایل پنجستون وایل بزرگ ارکوازی ایلام واقع شده در منطقهٔ جنگلی ششدار قرار دارد / که مردم ایلام از آن به عنوان کوهی نمادین یاد می‌کنند. دشت‌های استان ایلام استان ایلام علاوه بر کوهستان‌های مذکور که محل چرای عشایر منطقهٔ استان و بعضی از استان‌های همجوار هستند دارای دشت‌های وسیع و حاصلخیزی چون دشت عباس، دشت موسیان، دشت دهلران، دشت مهران ودشت شیخ الیاس درگلان، دشت هلیلان و دشت ایوان است که به شکل لوزی واقع شده و دارای خاک حاصلخیزی است.

دشت‌های چالاب، محسن‌آباد، امیرآباد، ودشت زیبا وتفریگاه ایلات این دیار درکبان گُلان و هجدان دشت وامام زاده علی صالح در آن هست که متعلق به ایلات پنجستون ودهبالایی و آسمان‌آباد و دره‌شهر از دیگر دشت‌های مهم این استان هستند که علاوه بر رونق کشاورزی دارای تپه‌های باستانی بوده و آثار تاریخی زیاد و گورهای قدیمی در این منطقه فراوان یافت می‌شود مثل سنگ نوشته قوچعلی، چگا ترکاشان، تپه گل وهار، قلعه توت، قلعه فلاحتی، قلعه، مالیه در بستر ایل پنجستون و دهبالایی که بیان‌گر وجود کانون‌ها و اجتماع جوامع بشری در این استان بوده است.

رودخانه‌های ایلام به علت کوهستانی بودن استان و ریزش‌های مناسب برف و باران، رودخانه‌های کوچک و بزرگی در این ناحیه جریان دارند که منبعی برای آبیاری زمین‌های زراعی و سدسازی و آب آشامیدنی وباغات، شالیزار، صیفیجات، ذرات، گوجه، تنباکو، ماش و لوبیاکدو هستند.

بیشتر آن‌ها از کبیرکوه سرچشمه می‌گیرند که دو دسته‌اند:۱- رودخانه‌هایی که از رشته‌کوه و دیگر ارتفاعات این استان سرچشمه می‌گیرند و به سوی خاک عراق در غرب استان در جریان هستند که علاوه بر آبیاری زمین‌های کشاورزان منطقه وارد مرز عراق شده و اراضی، مندلی، بدره، زرباطیه و عماره در عراق را آبیاری می‌سازند.

مسدود کردن آب این رودخانه‌ها در دوران قاجارها و پهلوی و جلوگیری از جاری شدن آن‌ها به خاک امپراتوری عثمانی و عراق امروزی، باعث تنش‌ها و زد و خوردهایی بین بومیان محلی با عثمانیان و عراقی‌ها شده بود که در نهایت موجب دخالت دولت‌های طرفین در ماجرا گردیده‌است/مهم‌ترین رودهایی که از ارتفاعات ایلام سرچشمه می‌گیرند و به سوی خاک عراق جریان دارند عبارتند از رودخانه گراب که از چشمهای بسیار زیبای /هفت کینی خروشان سراب هفت چشمه/ چشمه ماهی /چشمه کنگر دول/ بانقلان/ بیل ور/الولان/چشمهای/ پل کبود سوخته/چشمه یارولی/ چشمه برجگه/چالسرا چشمه /قلقل/چشمه بیمار/ ونام باغ / ومهدی آباد( چشمه/ سرطاف/پل شاو/پشپشه/ و رودخانه زیبا و تاریخی و گردشگری غار زیبای/ زینگان/ که از کوه باعظمت /خلیفه/ سرچشمه میگیرد متعلق به ایل پنجستون میباشد با ورد از کوه خلیفه وخروج آن به خاک عراق است.

رودخانه گدارخوش که باغات انگور وبقیه صیفیجات آن مثال زدنی است از کوهای/ زمزمان/ گنو/ چال قاسم/ وچم کیوانو/ وباوه سیه/ وسنجاویان/ بانخشک و/ م یرگ /وباویال/ چم ژیه و/ سردشت / دالاو/ و دامنه جنوبی شیره زیور/ شلم /  گچان/ سیه چل /سیاه کوه/ برا سمان/کرمرو/ و دامنه شمالی نخچیر / نرگس/ ودامنه شمالی سمور/ دامنه جنوبی ملیه کوه  دامنه شمالی و شرقی بلوان/سر چشمه میگیرد وبا پیوستن بقیه رودخانه‌ های مجاور سر زمین عراق را سر سبز میکند.

گنگیر که از محلی به نام /سراب ایوان و از کوه‌های /شره زول/ مانشت/ سرچشمه می‌گیرد و پس از پیوستن شعبات فرعی، دشت ایوان را آبیاری می‌سازد و با پیچ و خم‌های زیاد و زیبایی خاصی به طرف سومار جریان می‌یابد و آن گاه وارد خاک عراق شده و به شهر مندلی عراق وارد می‌شود.

فریا استارک در کتاب خود از ماهی‌های درشت اندام این رودخانه یاد کرده‌است.
یکی دیگر از رودخانه‌های این حوزه رود /کنجان چم است که از ارتفاعات کبیرکوه سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از امیرآباد و مهران، وارد خاک عراق می‌شود. رودخانه/ چنگوله از ارتفاعات کبیرکوه سرچشمه می‌گیرد و پس از آبیاری اراضی مسیر خود، وارد خاک عراق شده و منطقهٔ باغ ساهی عراق را در بر می‌گیرد.

رودهای دیگر چون دویریچ رودخانهٔ میمه، چیغا، گلم سبز شوهان پس از مشروب ساختن اراضی کشاورزی در مسیر خود، وارد خاک عراق می‌شوند.۲- رودخانه‌های حوضه آبریز رودخانه کرخه که از ارتفاعات شرق و شمال شرق کبیرکوه سرچشمه گرفته و به سوی شمال و شرق کبیرکوه در جریان هستند، و این رودخانه‌ها اکثراً پس از طی مسافت کوتاهی وارد رودخانهٔ پرآب سیمره در شرق کبیرکوه و شرق ایلام می‌شوند.

رودخانه‌هایی که از کبیرکوه و سایر کوه‌های شرق و شمال شرقی ایلام سرچشمه می‌گیرند و شعبات اصلی رودخانه سیمره در ایلام را تشکیل می‌دهند عبارتند از: رودهای، چزمان/چناره/شیروان و چرداول/ آب /شیخ مکان، /رود سیکان/آب /زنگوان/مهم‌ترین و پر اّب‌ترین رودخانهٔ ایلام/، سیمره/ است که اسم قدیم آن /اوکنو/ بوده که سرچشمهٔ این رودخانه دامنه‌های غربی کوه الوند در استان همدان و منطقهٔ نهاوند است که با نام گاماسپ و پس از عبور از کنگاور، صحنه و بیستون به کرمانشاه می‌رسد و در آن‌جا با دریافت شعبه /قره‌سو/ در شمال شرقی ایلام وارد استان می‌شود و پس از عبور از شرق ایلام با نام سیمره با جهتی شمال شرقی، به جنوب غربی مرز استان ایلام و استان لرستان را تشکیل می‌دهد و در منطقهٔ پلدختر با دریافت شعبه مهم کشکان وارد استان خوزستان می‌شود و از آن پس کرخهنام می‌گیرد.

به‌طور کلی ۱۳ رودخانه با ظرفیت ۱٫۸ میلیارد متر مکعب آب در سال در حوزهٔ جغرافیایی استان ایلام وجود دارد. تعداد محدودی آبشار وجود دارد ازجمله /آبشار زیبا/ اما/ در بخش ملکشاهی / آبشارهای /بانلیوله / ورنگ چم اب /رودخانه /گراب /بالا تر و پایین روستای /چم اب/ که تعداد دها/ آسیاب /آبی به نامهای آسیاب /خندان/ متعلق به خاندان قیطاسی میباشد/آسیاب/ گریان متعلق به خاندان میرزا کرمی وکرمی  میباشدـ

آسیاب قلالان متعلق به خاندانهای چالسرا و آسیاب سر کلیه که متعلق به خاندان سوخته و خدایاری می‌باشد /اسیاب/ چومولا یا نامدار متعلق به خاندان یوسفی وسلیمانی میباشد / آسیاب فتاح بیگ متعلق به چالسرا می‌باشد  /آسیاب گردل متعلق به خاندان زین العابدین یا زینگه است/آسیاب/ قره که متعلق به خاندان شکربیگی هفت چشمه میباشد/واسیاب زیرجوب نام باغ متعلق به خاندان بهادری و حدادی میباشد/واسیاب/ چشمه بیمار که متعلق به خانوادهای یوسفی میباشد/آسیاب موسی که متعلق به خاندان خیرالهی چم اب/آسیاب دارابیگ متعلق به خاندان دارابی چم اب است/آسیاب میولا هم متعلق به خاندان خولی در چم اب میباشد/واسیاب سرنی معروف به چغاه دوسر که متعلق به ملا یاره محمدی می‌باشد/ آسیاب/ دیگر هم واقعه در محله دره آسیاب سرنی متعلق به خاندان محمدی سرنی میباشد //اسیاب دیگر در منطقه شأن کبود متعلق به مردم بزرگ سرنی میباشد /اسیاب دیگر در سرنی متعلق به خاندان داودی میباشد/ اسیاب /سراب ایلام که متعلق به دولت بوده، واسیاب، چشمه،  سرخ یا زینگان که متعلق به خاندان نصرالهی میباشد که از کوهای شاه نخچیر وخلیفه/ گجان/ شلم/ ومیلیه/ کو سیه چل/ چشمهای زیبای ۱/بی بی /قوناغه/ چشمه/ عزیز سراب ایلام و چشمه های در داخل /ایل پنجستون/ وایل دهبالایی/ است در بالا معرفی شده اند سر چشمه میگیرند ومتعلق به مردمان ایل پنجستون ودهبالایی/ بوده وچون از بنیانگذاران شهر ایلام هستند و بعضی از این اسیابها حدود سابقه/ ۳۰۰/سال خدمت دارند ومتعلق به قوم ریزوند بوده در این سر زمین زندگی کردن الان توسط محیط زیست و فاضلابی تبدیل به آلودگی شده هر کدام فضای طبیعی دلنشینی را داشته اند؛ که با وجود محدودیت و سختی دسترسی به آن‌ها جاذب جمعیت هستند. ازجمله این آبشارها می‌توان به آبشار هفت آسیاب و ماربره در دره‌شهر اشاره نمود.

ایلام به واسطه قرار گرفتن در دامنه‌های غربی رشته‌کوه زاگرس از لحاظ پوشش گیاهی، تحت تأثیر آب و هوای منطقه و میزان ریزش‌های جوی قرار دارد و بدین سبب در مناطق کوهستانی و ارتفاعات شمال، شمال غربی، شمال شرقی و نواحی کبیرکوه وبقیه کوهای نام برده دارای پوشش گیاهی مناسبی است. این جنگل‌ها عمدتاً جزو جنگل‌های مناطق خشک و نیمه خشک رشته کوه زاگرس است. وسعت جنگل‌های ایلام حدود ۵۰۰ هزار هکتار برآورد می‌شود. این جنگل‌ها از گونه‌های مختلف شامل: درختان/ بلوط / ون/ -کیکم/ شن/ملو/تایو/ تکنس/گوون/گویج/بلالویک/ ارجن / گز /کرف/ ازبوه/چویر/رنان/ تروگی/ نیلوفر/مینا/کتیری/گلحیرو/سوسن گل/کنگر/برزا/ونگی/انجیر کوهی/بو مادران/شیرقتگان/پینه کوهی/شنگ /شملیه/گیلاغه/ گل کو/ کمه/ بیله هر/کمام/گل وارونه/ چه در/ نان خوا/میره نخه/ که بیشترین پوشش گیاهی را در استان … تشکیل شده‌است.

جنگل‌ها و مراتع استان به دلیل جلوگیری از فرسایش، جذب رطوبت، تأمین نیازهای سوختی، ایجاد تعادل در طبیعت، ایجاد مکانی مناسب برای تعادل وحوش و نیز استفاده‌های دارویی، صنعتی و خوراکی و مسائل زیست‌محیطی استعداد فراوانی دارند.

مراتع استان ایلام یک میلیون و ۱۶۴ هزار هکتار است که نیمی از مراتع استان از نظر پوشش گیاهی فقیر و نیم دیگر متوسط و غنی هستند.موقعیت:کرمانشاه، لرستان شمال عراق، شرق ایلام غرب جنوب، خوزستان منابع زیرزمینی استان بیش از نود درصد منابع نفتی و گاز غرب کشور و یازده درصد منابع شناخته شده نفت و گاز ایران در استان ایلام قرار دارد..همچنین این استان در جایگاه دوم منابع نفت و جایگاه سوم منابع گاز کشور است تاریخ پیش از اسلام این سرزمین، بنا به اسناد تاریخی فراوان، بخشی از کشور عیلام باستان که پایتخت آن در شوش دانیال بوده که در ۶۴۰ سال پیش از میلاد به دست آشوربانی‌پال تصرف شد.

در کتیبه‌های بابلی، عیلام را آلامتو” یا آلام خوانده‌اند؛ که به قولی به معنای کوهستان یا کشور طلوع خورشید می باشد.

لازم به ذکر است؛ جمع آوری این مطالب توسط حجت اله جلالیان از ایل بزرگ پنجستون صورت گرفته است.

کد خبر /۱۱۲۷۸۲