راسان خبر، ایلام_  حنانه کوهن کارشناس ارشد مدیریت در خصوص  مصاحبه، مفهوم،تعاریف و انواع آن را به  مختصر تعریف می کند. وی یکی از با ارزش ترین وپراستفاده ترین تکنیک های گرد آوری داده های پژوهش های علوم اجتماعی به خصوص مطالعات موردی ومیدانی مصاحبه است که امکان کسب اطلاعات دقیق تر وعمیق تر […]

 

images-(1)

راسان خبر، ایلام_  حنانه کوهن کارشناس ارشد مدیریت در خصوص  مصاحبه، مفهوم،تعاریف و انواع آن را به  مختصر تعریف می کند.

وی یکی از با ارزش ترین وپراستفاده ترین تکنیک های گرد آوری داده های پژوهش های علوم اجتماعی به خصوص مطالعات موردی ومیدانی مصاحبه است که امکان کسب اطلاعات دقیق تر وعمیق تر را برای پژوهشگر فراهم می آورد .

مفهوم مصاحبه؛ یکی از پراستفاده ترین تکنیک های گردآوری اطلاعات به خصوص در ایران مصاحبه می باشد .دراین روش بین پژوهشگر وپاسخگودر مورد تک تک پرسش های مورد نظر محقق ارتباط رودررووشخصی برقرار می شود وپژوهشگر که اصطلاحا مصاحبه گر نامیده می شود با پرسیدن سوال های مورد نظر ،پاسخ پاسخگورابه طورشفاهی دریافت وثبت می نماید .

وی همچنین مزایای تکنیک مصاحبه نسبت  به پرسشنامه را مصاحبه  می توان افراد بی سواد ویا کسانی که مشکل خواندن ونوشتن دارند ،نیز در نمونه گنجاند در صورتی که این مساله برای پرسشنامه یک محدودیت محسوب می شود ؛ امکان کسب اطلاعات دقیق تر وکامل تر وجوددارد .زیرامصاحبه گرامکان  برقراری ارتباطی عالی با پاسخگورا دارد ؛ گاهی اوقات نامه همراپرسشنامه ،پاسخگورادرموردمحرمانه  ماندن پاسخ ها راضی نمی کند وپاسخگواز بیان واقعیت ابا داردامادر چنین مواقعی مصاحبه گر می تواند اطمینان لازم را به پاسخگوبدهد واوراراضی به پاسخگوی نماید ؛ در پرسشنامه ،سوال های که فاقد جواب هستند باعث حذف احتمالی کل پرسشنامه یا حذف آن سوال می شود .؛ در مصاحبه ،پژوهشگرکنترل بیشتری برپژوهش دارد؛ رای پاسخگو انجام مصاحبه آسان تر از تکمیل پرسشنامه است ؛ یکی دیگر از ایرادات پرسشنامه  این است که نمی توان مطمئن بود که فقط پاسخگوی مورد نظر و انتخاب شده ،پرسشنامه را تکمیل کرده است . اما چنین مساله ای در مصاحبه وجود ندارد ومصاحبه گر بعد از پیدا کردن نمونه مورد نظر ،اقدام به مصاحبه با او می کند .

کارشناس ارشد مدیریت معایب  تکنیک مصاحبه نسبت  به پرسشنامه را به شرح زیر عنوان کرد؛

۱- در این شیوه ممکن است  پاسخگویان به دلیل دستپاچگی ،ناتوانی، ضعف دانش  نسبت به موضوع ،عصبیت ،فراموشی یا گیج شدن ،پاسخ صحیح ندهد.

۲- از انجا که ثبت کننده پاسخ ها ،مصاحبه گر است  برداشت  مصاحبه گر از پاسخگو ملاک تجزیه وتحلیل قرار می گیرد .تحریف واقعیت یا دخالت مصاحبه  گر وجود دارد .

۳-مصاحبه هم گران  وهم وقت گیر تر از پرسشنامه است .مستلزم استخدام مصاحبه گر مناسب ،ماهر وورزیده است .

۴-استخراج اطلاعات وتجزیه وتحلیل آنها ،در روش پرسشنامه به مراتب سهل تر از روش مصاحبه است .

۵-در تحقیقاتی که نیاز به مصاحبه گران متعدد است ،امکان تفاوت دید وبرداشت در نوع اطلاعات بدست آمده زیاد است .(دخالت سلیقه های متفاوت )

وی گفت: مصاحبه می تواند دارای یکی از سه ساختار زیر باشد :

۱- مصاحبه سازمان یافته۲٫ مصاحبه نیمه سازمان یافته۳ -مصاحبه نیمه سازمان نیافته و چهارم مصاحبه سازمان یافته

این مصاحبه تحت عنوان مصاحبه بسته وهدایت شده نیز خوانده می شود .از ابزار سنجش از پیش طراحی شده سود می برد .اکثر سوال ها بصورت بسته هستند .این شیوه ،بیشتر از پرسش های استانداردشده استفاده می شود .

مصاحبه نیمه سازمان یافته : در این نوع از مصاحبه ،سوال ها از پیش طراحی شده اند اما هدف کسب اطلاعات بیشتر وعمیق تر می باشد .مصاحبه گر در هدایت فرایند مصاحبه آزادی عمل بیشتری دارد .

مصاحبه سازمان نیافته : این نوع مصاحبه غیر رسمی وبا سوال های  استاندارد سازماندهی نشده است .آزادی عمل بیشتری دارد.این نوع مصاحبه شخصی ،عمیق وانفرادی  نیز خوانده می شود از نمونه های کوچک تا ۳۰نفراستفاده می شود ومصاحبه معمولا ساعت ها به درازا می کشد .

پاسخگویان مصاحبه :برای انجام یک مصاحبه ممکن است با چند نوع پاسخگوم صاحبه کردکه عبارتند :

مصاحبه با مردم عادی :منظور از افراد عادی ،جامعه آماری تحقیق می باشد که محقق بطور خاص برای موضوعی که در ارتباط مستقیم با افراد مذبور می باشد،تحقیق می کند .به عنوان سوال نظر سنجی در مورد انتخابات ،عموم مردم که حق رای دارند جزو مردم عادی به حساب می ایند .

مصاحبه با بلند پایگان وقدرتمندان :منظور ازبلند پایگان وقدرتمندان ،سیاستمداران ،رهبران ،ثروتمندان ،دانشمندان ،هنرمندان وافرادبه نام، مشهور ومطرح جامعه می باشد  .چنین مصاحبه هایی نسبت به مصاحبه با مردم عادی بسیار اندک وناچیز می باشد .در مواردی که اظهار نظر افرادسرشناس ،موضوع مصاحبه است  نیز دو حالت وجود دارد .حالت اول مربوط به مسائل تبلیغاتی می باشد .واظهار نظر فرد مورد نظر برای افزایش فروش ،کسب اعتبار ،محبوبیت ،کسب رای و…استفاده می شود .

حالت دوم درمورد تحلیل پدیده های اجتماعی است  وا نظر افراد مذبور جهت تبیین وتحلیل پدیده های اجتماعی  استفاده می شود .

مصاحبه با متخصصان :منظور از متخصصان، افرادی اند که درمورد موضوع  مورد مطالعه تخصص ویژه دارند .اماموضوع مورد مطالعه به طور مستقیم به انها مربوط  نمی شود ودر جریان مصاحبه بیشتر از نظرات ودانش متخصص استفاده می شود تا رفتارها ،انگیزه ها ،آرزوها ومسائل خصصیه ای .

خلنم کهن ویژگی های یک مصاحبه گر خوب را به نقش موثر آن در مصاحبه عنوان کرد و گفت: مصاحبه گر می بایست دارای ویژگی ها وتوانایی های  خاصی باشد .اوباید در اولین برخورد تاثیرمطلوبی بر پاسخگو بگذاردواز کارایی وقوه درک بالایی برخوردار باشد .دقیق ،علاقمند وقابل اعتماد،امانت دار ومقاوم برکاری که غالبا خسته کننده ومشکل است ،باشدوبرای انجام کاردر ساعات مورد نیاز نیز در دسترس باشد .علاوه براین ،خصوصیات دیگری نیز به ذهن خطور می کند اما با قاطعیت  نمی توان آنها را جزویژگی های یک مصاحبه گر خوب دانست .به عنوان مثال ،ایا لازم است زیرک وبا هوش باشد ؟آیا سن وهمچنین جنسیت خاص باید داشته باشد ؟ایا پایگاه اجتماعی اوممکن است تاثیر گذار باشد و…

پاسخ به چنین سوال های ساده نیست زیرا پژوهشگران در اهمیت نسبی صفات گوناگون مصاحبه گر ،هم رای نیستند .هنگامی می توان ویژگی های یک مصاحبه گر خوب را تعیین کردکه بتوان مصاحبه های خوب را شناسایی نمود .

در اینجا برخی از ویژگی ها وخصوصیات یک مصاحبه گر که معمولا اکثر افرادبرآنها اتفاق نظر دارند اشاره می شود :

۱-امانت داری :بدون جهت گیری اقدام به ثبت پاسخ ها کند .گرایش های  شخصی ،حزبی وسازمانی خود را در مصاحبه لحاظ نکند .

۲-علاقه :از آنجا که مصاحبه گری تقریبا یکنواخت ،پردردسر وسخت می باشد به خصوص مواردی که مصاحبه گر برای دستیابی به پاسخگو مجبور است مسافت های طولانی را طی کند ود رطول مصاحبه ممکن است مورد تحقیر یا کم لطفی واهانت قرارگیرد ،بنابراین داشتن علاقه به کار ضروری است .

دقت :مصاحبه گرمی بایست در ثبت پاسخ ها ،اجرای دستورالعمل ها به کاربردن تعاریف وانجام وظایف اداری دقیق باشد .

۳-قوه سازگاری:مصاحبه گر باید بتواند با موقعیت های گوناگون سازگاری نشان دهد .مثلا مصاحبه با زندانیان یا نقاط دور دست .

۴- هوش وذکاوت :داشتن هوش وذکاوت در حد متوسط جهت اجرای دستورالعمل های پیچیده .

۵-خصوصیات فردی :جنس ،سن ،نژاد،لهجه ،لباس  وتمام خصوصیات شخصی وسبک مصاحبه گر به طریقی بر وضعیت مصاحبه تاثیر می گذارد .سن مصاحبه گرمی تواند بین گروهای سنی ۲۵تا۴۵باشد .زیرا افراد مسن از تحمل مشقات مصاحبه عاجزند وافراد بسیار جوان از مهارت کافی ،احساس مسولیت لازم برخوردار نیستند .

۶-تعهد به انجام کامل یک مصاحبه :یک مصاحبه گر خوب می بایست در انجام مصاحبه خودرامتعهد به اتمام مصاحبه کند .مصاحبه های ناتمام ونامربوط ارزشی ندارد وباعث اتلاف وقت  نیرو وبودجه می شود .

کهن در پایان آموزش دقیق مصاحبه گران را یکی از راه های متداول افزایش صحت داده های مصاحبه ای به شمار می رود عنوان کرد و تصریح کرد:  آموزش باعث کاهش اشتباهات احتمالی وافزایش دقت مصاحبه گران می شود .روش آموزش مصاحبه گران  به عوامل مختلفی از جمله ماهیت تحقیق ،نحوه نگارش فرم های اندازه گیری ،مصاحبه گران در اختیار ،اعتبارات وامکانات در اختیار محقق بستگی دارد ،بنابراین نمی توان روش خاصی را توصیه نمود امادر صورت امکان ،استفاده تلفیقی  از روش های مذکور بهتر از یک روش تنها توصیه می شود.